Doku, Organ Nakli ve Diyaliz Hizmetleri Daire Başkanlığı

Doku, Organ Nakli ve Diyaliz Hizmetleri Dairesi Başkanlığı

KEMİK İLİĞİ NAKLİ HİZMETLERİ

KEMİK İLİĞİ VE KÖK HÜCRE NAKLİ NEDİR?

Kemik iliği nakli sağlıklı bir vericiden kemik iliğinin alınarak damar yolu ile alıcıya (hastaya) verilmesi işlemidir.

İnsan bedeninde her dokunun oluşmasını, çoğalmasını veya onarımını sağlayan asıl hücrelerdir. Örneğin karaciğer için kendi kök hücresi, sinir dokusu için kendi kök hücresi, kan için ise kendi kök hücresine ihtiyaç vardır. Kan yapımı açısından kök hücrelerin (hematopoetik kök hücre) en çok bulunduğu yer kemik iliğidir. Bunun dışında, çevre kanı dediğimiz insan kanında ve bebeklerin kordon kanında da bulunur.

Temelde amaç kan yapıcı kök hücrelerin toplanarak hastaya verilmesidir. Bunu yaparken kan yapıcı kök hücreden çok zengin olan kemik iliği de kullanılabilir, kandan (çevre kanı veya göbek kordon kanı) elde edilen kök hücreler de kullanılabilir. Kök hücre toplanırken kullanılan yöntemler, bazı yan etkiler ile komplikasyonlar açısından farklılıklar bulunmaktadır.

Steril ameliyathane koşullarında vericinin şartlarına uygun olarak genel veya spinal (belden uyuşturularak) anestezi altında kemik iliği alma iğneleri yardımı ile alıcıya yetecek miktarda kemik iliği toplanır. İşlem 1-2 saat kadar sürer.

Aferez cihazı adı verilen bir cihaz yardımı ile vericinin kolundaki toplardamarlara yerleştirilen iğneler veya damarları uygun olmayanlarda büyük bir toplardamara yerleştirilen kateterler kullanılarak kan içerisindeki kök hücreler toplanır. İşlem toplanacak kök hücre sayısına göre değişmekle birlikte 3-4 saat kadar sürer. Yeteri kadar kök hücre toplamak amacı ile bu işlem birkaç kez yapılabilir.

Kemik iliği, çevre kanı veya kordon kanından toplanan kan yapıcı kök hücreler hastaya damar yolu ile verilir. Son dönemlerde, seçilmiş hastalarda kök hücreleri kemik iliği içerisine veren araştırmalar da dikkati çekmektedir (rutin uygulama değildir). Alıcı ve verici arasında kan grubu uyuşmazlığı bulunanlarda kemik iliğinden sıvı kısım veya kırmızı küreler uzaklaştırıldıktan sonra verilir. Verilen hücreler kan yolu ile kemik iliğine giderek yerleşir. Eğer kök hücreler hemen kullanılmayarak daha sonra verilmesi planlanıyor ise hücrelere özel bir solüsyon katılır ve kontrollü/mekanik olarak dondurulur. Hücreler bu işlem için tasarlanmış özel azot tankları içerisinde kullanılıncaya kadar saklanır.